Canal-e Vafa || کانال وفا | اپیزود ۶۳|

Canal-e Vafa | EP 63 | کانال وفا | اپیزود ۶۳ | سواد رسانه‌ای | پروپاگاندا

سواد رسانه‌ای | پروپاگانداچرا گاهی فقط به این دلیل که یک روایت را بارها شنیده‌ایم، آن را باور می‌کنیم؟ و چرا حتی وقتی تصور می‌کنیم با پروپاگاندا مبارزه می‌کنیم، ممکن است ناخواسته خودمان به بخشی از آن تبدیل شویم؟همراهان ارجمند، به کانال وفا خوش آمدید.در نخستین اپیزودهای دوره «سواد رسانه‌ای» گفتیم پیش از واکنش، مکث و تفکر کنیم. گفتیم به شعور خودمان و شعور دیگران احترام بگذاریم. این جمله شاید در ابتدا یک توصیهٔ اخلاقی به نظر برسه. اما امروز می‌خواهیم ببینیم چرا احترام به شعور مخاطب، یکی از بنیادی‌ترین اصول یک رسانهٔ مسئول است. و چرا تکرار مداوم یک روایت، حتی وقتی آن روایت در مخالفت با یک دستگاه تبلیغاتی ساخته شده باشد، می‌تواند به شکل دیگری از پروپاگاندا تبدیل شود.وقتی از پروپاگاندا حرف می‌زنیم، معمولاً ذهن ما به حکومت‌ها، رسانه‌های رسمی، سانسور، دروغ، و تبلیغات سازمان‌یافته می‌رود. این تصور البته بی‌دلیل نیست. حکومت‌های اقتدارگرا از رسانه برای کنترل اطلاعات، تولید روایت رسمی، حذف صدای مخالف، و جهت دادن یا شکل دادن به افکار عمومی استفاده می‌کنند. اما پروپاگاندا فقط به حکومت‌ها محدود نمی‌شود. پروپاگاندا، همیشه دروغ نمی‌گوید. گاهی بخشی از حقیقت را انتخاب می‌کند، بخش‌هایی را حذف می‌کند، و همان بخش را آن‌قدر تکرار می‌کند که کم‌کم چیزی جز همان حقیقتِ انتخاب‌شده نمی‌بینیم.ذهن ما همیشه برای ارزیابی هر ادعا از ابتدا تحقیق نمی‌کند. ما نمی‌توانیم هر روز دربارهٔ همهٔ اطلاعاتی که دریافت می‌کنیم از صفر بررسی و استدلال کنیم. مغز برای فهم سریع‌تر اطلاعات و پیرامون خودش از میان‌بُرهای ذهنی استفاده می‌کند. یکی از این میان‌بُرها آشنایی است. وقتی جمله‌ای را بارها می‌شنویم، پردازش آن برای ذهن آسان‌تر می‌شود. و گاهی همین آسان‌تر شدنِ پردازش، می‌تواند با احساس درست بودن اشتباه گرفته شود. یعنی ممکن است یک ادعا صرفاً به دلیل تکرار، قابل‌باورتر به نظر برسد؛ حتی اگر اطلاعات تازه‌ای برای اثبات آن ادعا ارائه نشده باشد.در این وضعیت، تکرار از اطلاع‌رسانی فاصله می‌گیرد و به ابزار نفوذ یا تأثیرگذاری تبدیل می‌شود. یک روایت بار اول ممکن است فقط یک ادعا باشد. بار دوم برای ما آشناتر می‌شود. بار دهم ممکن است به‌عنوان بخشی از واقعیت در ذهن ما جا گرفته باشد. و اگر این روایت با ترس، خشم، تحقیر، یا احساس تعلق گروهی همراه شود، اثر آن می‌تواند بیشتر شود. چون در چنین شرایطی ما فقط یک خبر را دریافت نمی‌کنیم. هویت ما هم به شکلی درگیر می‌شود. احساس می‌کنیم پذیرفتن یا نپذیرفتن آن روایت، نشانهٔ تعلق ما به یک گروه، یک اردوگاه، یا یک آیندهٔ مذهبی یا سیاسی است.امروز بسیاری از ما خود را محاصره و هجوم روایت‌های متعارض می‌بینیم. از یک طرف روایت رسمی حکومتی قرار دارد؛ روایتی که از امکانات گستردهٔ رسانه‌ای، نهادهای حکومتی، سانسور، و تکرار سازمان‌یافته برخوردار است. از طرف دیگر، روایت‌هایی قرار دارند که از سوی رسانه‌های خارج از کشور، گروه‌های سیاسی، چهره‌های اپوزیسیون، فعالان، و کاربران شبکه‌های اجتماعی تولید و تکرار می‌شوند. این ها را نمیشه از نظر قدرت، امکانات، مسئولیت، یا دامنهٔ تأثیر لزوماً یکسان دانست. ولی میشه پرسید: آیا در این فضاها ممکن است از روش‌هایی مشابه استفاده شود؟ تکرار مداوم یک پیام؛ برجسته کردن تنها بخشی از واقعیت؛ نادیده گرفتن شواهدی که با آن روایت سازگار نیست؛ تبدیل احتمال به قطعیت؛ تبدیل تحلیل به خبر؛ تحریک خشم و ترس؛ و نامشروع نشان دادن هر صدایی که با روایت غالب سازگار نیست.بخشی از رسانه‌های مخالف حکومت و برخی گروه‌های اپوزیسیون، خود را در حال مبارزه با پروپاگاندای حکومتی می‌بینند. اما مبارزه با پروپاگاندا به‌خودی‌خود ما را در برابر تبدیل شدن به پروپاگاندا مصون نمی‌کند. ممکن است با یک روایت دروغین مخالفت کنیم، اما در مخالفت با آن، روایت دیگری را فراتر از پرسش، فراتر از تردید، و فراتر از نقد ببریم. به اون قطعیت و حتا تقدس ببخشیم و اون رو تنها روایت ممکن تصور کنیم. ممکن است سانسور حکومتی را نقد کنیم، اما خودمان صداهای متفاوت را با برچسب، تحقیر، یا حذف از میدان گفت‌وگو بیرون کنیم. ممکن است از حق مردم برای دانستن دفاع کنیم، اما فقط اطلاعاتی را منتشر کنیم که به پیروزی سیاسی یا قبیله‌ای ما کمک می‌کند. و ممکن است تصور کنیم چون هدف ما درست است، هر روشی برای رسیدن به آن قابل توجیه است.اینجا پرسشی اساسی مطرح می‌شود: تفاوت رسانهٔ مسئول با دستگاه پروپاگاندا چیست؟ فقط محتوای روایت؟ فقط اینکه در کدام سوی سیاست ایستاده است؟