Canal-e Vafa || کانال وفا | اپیزود ۶۵|

بیداری مدنی | ساختن آیندهٔ مشترک

اگر آینده‌ای را که می‌خواهیم، تصور کرده باشیم، حالا پرسش دیگری پیش روی ماست. چطور آن را بسازیم؟

همراهان ارجمند، به کانال وفا خوش آمدید.در اپیزود گذشته، گفتیم جامعه‌ای که نتواند آینده‌ای مشترک را تصور کند، نخواهد توانست آن را بسازد. اما تصور آینده، آغاز راه است. نه پایان آن.بسیاری از ما، وقتی از آیندهٔ بهتر حرف می‌زنیم، ناخواسته منتظر یک اتفاق بزرگ می‌مانیم. یک تحول سیاسی. یک رهبر. یک قانون. یک انتخابات. یک بحران. یا یک فرصت تاریخی. گویی ساختن آینده، از جایی بیرون از ما آغاز می‌شود. اما شاید واقعیت، برعکس باشد. آینده، همیشه از رفتارهای کوچک امروز آغاز می‌شود.هیچ جامعه‌ای، یک‌شبه آزاد نشده است. هیچ جامعه‌ای، یک‌شبه عادل نشده است. و هیچ جامعه‌ای، یک‌شبه به اعتماد نرسیده است. همهٔ این‌ها، سال‌ها در رفتار مردم، در کیفیت نهادها، در فرهنگ گفت‌وگو، و در مسئولیتی که شهروندان پذیرفته‌اند، آرام‌آرام ساخته شده‌اند.گاهی تصور می‌کنیم ساختن جامعه، وظیفهٔ دولت‌هاست. اما در بیداری مدنی، بارها گفتیم جامعه، پیش از آنکه در دولت متولد شود، در میان شهروندان شکل می‌گیرد. نهادها، از دل اعتماد به وجود می‌آیند. قانون، وقتی زنده می‌ماند که مردم به آن متعهد باشند. و آزادی، وقتی پایدار می‌شود که شهروندان، از آزادی خود و دیگران پاسداری کنند.شاید ساختن آینده، بیش از آنکه به پروژه‌های بزرگ وابسته باشد، به عادت‌های کوچک وابسته است. اینکه چگونه اختلاف‌هایمان را مدیریت می‌کنیم. چگونه به مخالف گوش می‌دهیم. چگونه قدرت را نقد می‌کنیم. چگونه اشتباهات خود را می‌پذیریم. و چگونه وقتی هیچ‌کس ما را مجبور نمی‌کند، باز هم مسئولانه رفتار می‌کنیم.در طول این مجموعه، از شهروندی، عاملیت، کنش جمعی، اعتماد، قانون، نهاد، پاسخ‌گویی، گفت‌وگو، تکثر، مدارا، وفاق، خیر عمومی، و تصور آیندهٔ مشترک سخن گفتیم. امروز شاید بتوان همهٔ آن‌ها را در یک جمله خلاصه کرد. جامعه، هر روز، توسط رفتار شهروندانش ساخته می‌شود.گاهی می‌گوییم جامعه چنین است. اما جامعه، موجودی جدا از ما نیست. جامعه، همان رابطه‌هایی است که هر روز میان ما شکل می‌گیرد. هر بار که اعتماد می‌کنیم، یا بی‌اعتمادی را گسترش می‌دهیم. هر بار که گفت‌وگو می‌کنیم، یا تحقیر می‌کنیم. هر بار که مسئولیت می‌پذیریم، یا همه چیز را به دیگری واگذار می‌کنیم.آینده، در تصمیم‌های بزرگ ساخته می‌شود. اما در تصمیم‌های کوچک نیز. در خانه. در مدرسه. در محیط کار. در رسانه. در انجمن‌ها. در نهادهای مدنی. در کسب‌وکارها. در خانواده. و حتی در شیوهٔ استفادهٔ ما از شبکه‌های اجتماعی.شاید بزرگ‌ترین اشتباه، این باشد که فکر کنیم ساختن آینده، کاری است که بعد از تحول سیاسی آغاز می‌شود. در حالی که اگر امروز تمرین نکنیم که گفت‌وگو کنیم، اعتماد بسازیم، اختلاف‌ها را مدیریت کنیم، و مسئولیت بپذیریم، فردا نیز همان الگوها را در لباسی تازه تکرار خواهیم کرد.ساختن آینده، پیش از آنکه یک پروژهٔ سیاسی باشد، یک پروژهٔ فرهنگی است. پیش از آنکه به حکومت مربوط باشد، به شهروند مربوط است. پیش از آنکه به قدرت وابسته باشد، به مسئولیت وابسته است.شاید به همین دلیل است که بیداری مدنی، از همان ابتدا، از شهروندی شروع شد. نه از قدرت. نه از حکومت. نه از سیاست. زیرا هیچ آینده‌ای، پایدار نخواهد بود، اگر شهروندانی آمادهٔ نگهداری از آن وجود نداشته باشند.آیندهٔ مشترک، ساختمانی نیست که روزی به پایان برسد. روندی است که هر نسل، آن را کمی بهتر، یا کمی بدتر، به نسل بعد می‌سپارد.شاید در پایان این مسیر، مهم‌ترین پرسش، دیگر این نباشد که کشور ما چه خواهد شد. بلکه این باشد: ما چه شهروندانی خواهیم شد؟ زیرا سرنوشت هر جامعه، در نهایت، بازتاب شهروندانی است که هر روز، آن جامعه را با رفتار، گفت‌وگو، مسئولیت، و امید خود می‌سازند.شاید بیداری مدنی، در نهایت، دعوتی باشد به ساختن. نه فقط نقد کردن. نه فقط اعتراض کردن. نه فقط آرزو کردن. بلکه ساختن. از همین امروز. از همین‌جا. از همین رابطه‌ای که اکنون با دیگری داریم.برای فردایی بهتر، مکث کنیم. با جان و دل، به یکدیگر گوش بدهیم. و آگاهانه و مسئولانه قدمی برداریم.